گاهشماری فلسفه (5): آیین جَیِن
قرن ششم پیش از میلاد دوران هیجانانگیزی برای زیستن در سرزمین هند بود. در حوالی این دوران، اوپانیشادهای هندی نگاشته شدند و دو دین در پاسخ به مکاتب راستکیش هندو پدید آمد: یکی آیین بودا و دیگری آیین جَین. آیین جین را ناتاپوتا واردهامانا، مشهور به ماهاویرا (به معنای «بزرگقهرمان» در زبان سانسکریت)، در میانهی قرن ششم پیش از میلاد بنیاد نهاد، هرچندکه بهزعم برخی محققان این اتفاق چند دهه بعد رخ داده است.
بنابر منابع جینی، ماهاویرا در سال ۵۹۹ پیش از میلاد در شمال شرقی هند زاده شد، در منطقهای نه چندان دور از نپال کنونی. ماهاویرا عضوی از خاندان سلطنتی بود و از پرورشی ممتاز برخوردار بود، اما در سن سی سالگی تصمیم گرفت دست از دنیا بشوید و روشنیدگی را بجوید. اندک انسانهایی با عزمی عظیم چنین کردهاند. او به مدت دوازده سال عریان در سرتاسر هند پرسه زد، ریاضتهای جسمانی فراوانی را پیشه کرد و کوشید به هیچ مخلوقی صدمه وارد نیاورد. سرانجام او در اوایل دههی پنجم عمرش به روشنیدگی کامل و رهایی (موکشا) نائل شد. او در سی سال بعدی زندگیاش راه رهاییای را که خود کشف کرده بود به دیگران میآموزاند.
پیروان آیین جین، همچون هندوان و بوداییان، به کارما و تناسخ اعتقاد دارند. آنها معتقدند هدف نهایی زندگیْ رهایی روح از کارما و تولدهای چندباره است. راهی که آنها برای رهایی میجویند زهدپیشگی (کفنفس و قطع تعلق از دنیا) و کوشش برای پرهیز از صدمهرساندن به دیگر اَشکال حیات است. راهبان آیین جین با دقتی ویژه این راه میپیمایند. آنها به پنج عهد وفادارند: تجرد، قطع کامل تعلق از امور دنیوی، پرهیز از خشونت و صدمهرساندن (آهیمسا)، صداقت و پرهیز از تملک چیزی که از آنشان نیست. پیروان معمولی جین اجازه دارند ازدواج کنند و یک سبک زندگی زاهدانهی معتدلتر را پیشه کنند، اما بهشدت انضباط نفس را رعایت میکنند.
پیروان آیین جین معتقدند که همهی موجودات زنده روح دارند. آنها به شدت از کشتن یا صدمهرساندن غیرضروری پروا دارند. ماهاویرا خودش به هنگام راهرفتن با جارویی زمین پیش پایش را به آرامی میرُفت، مباداکه جانوران کوچک را پایمال کند. ایدهی پرهیز از خشونت و صدمهرساندن (آهیمسا) تأثیر عظیمی بر مکاتب فلسفی هند نهاده است.
ترجمه از
Bassham, Gregory, The Philosophy Book, 250 Milestones in the History of Philosophy, Sterling, New York, 2016.
کلمات کلیدی: آیین جین، تاریخ فلسفه، فلسفه هندی
